Toxic Free Winter Olympics 2026

Στις 4 Φεβρουαρίου 2026, ξεκινούν στη Βόρεια Ιταλία οι πρώτες διοργανώσεις των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων, φέρνοντας κοντά κορυφαίους αθλητές και ενθουσιώδεις φίλους των χειμερινών σπορ από όλη την Ευρώπη και τον κόσμο. Δυστυχώς, όμως, δεν πρόκειται μόνο για γιορτή και αθλητικό πνεύμα: η διοργάνωση συνοδεύεται από σοβαρές ανησυχίες, όπως το ανθρακικό της αποτύπωμα, οι επιπτώσεις στους υδατικούς πόρους – αλλά και το ζήτημα των επιβλαβών χημικών ουσιών.

Παρακολουθείς τους Αγώνες; Κάνεις σκι, πατινάζ ή άλλα χειμερινά σπορ; Η άσκηση έχει πολλαπλά οφέλη: συμβάλλει στην υγεία μας, ενισχύει την αίσθηση κοινότητας και μας φέρνει πιο κοντά στη φύση. Γι’ αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως αθλητικά ρούχα, εξοπλισμός και εγκαταστάσεις μπορεί να περιέχουν χημικές ουσίες επιβλαβείς για την υγεία και το περιβάλλον.

 

Οι επικίνδυνες χημικές ουσίες έχουν ξεφύγει πολύ πέρα από τις “γραμμές του γηπέδου” και εντοπίζονται σε αμέτρητα προϊόντα καθημερινής χρήσης, αλλά και στο φυσικό μας περιβάλλον.

Οι χημικές ουσίες χρησιμοποιούνται στα καταναλωτικά προϊόντα για διάφορους λόγους: ορισμένες συμβάλλουν στη λειτουργικότητα ενός προϊόντος (π.χ. ουσίες που καθιστούν τα υφάσματα ανθεκτικά στους λεκέδες και στο νερό ή πλαστικοποιητές που κάνουν τα πλαστικά εύκαμπτα), ενώ άλλες προστίθενται για αισθητικούς λόγους (π.χ. χρωστικές και βαφές στα ρούχα). Ωστόσο, πολλές από αυτές τις χημικές ουσίες μπορεί επίσης να έχουν επικίνδυνες ιδιότητες (βλ. παρακάτω).

Ίσως ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι επιβλαβείς χημικές ουσίες μπορούν να «κρύβονται» και στα τρόφιμα και στο πόσιμο νερό – παρότι δεν έχουν προστεθεί εκεί σκόπιμα. Κατά την παραγωγή οποιουδήποτε προϊόντος, συμπεριλαμβανομένου του αθλητικού και υπαίθριου εξοπλισμού, επικίνδυνες ουσίες μπορεί να εκλυθούν στο φυσικό μας περιβάλλον – στον αέρα, στο έδαφος και στα νερά – και στη συνέχεια να καταλήξουν σε ζώα εκτροφής, ψάρια, καλλιέργειες ή στο πόσιμο νερό.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα λεγόμενα «παντοτινά χημικά» PFAS, τα οποία χρησιμοποιούνται σε ένα ευρύ φάσμα καταναλωτικών προϊόντων και βιομηχανικών εφαρμογών – μεταξύ άλλων και στα κεριά σκι. Η χρήση τους έχει συνδεθεί με ρύπανση από PFAS σε χιονοδρομικές πίστες στην Ελβετία. Ευτυχώς, τα κεριά σκι που περιέχουν PFAS έχουν απαγορευτεί στους επαγγελματικούς αθλητικούς αγώνες από τη σεζόν 2023/2024. Ωστόσο, εξακολουθούν να επιτρέπονται στον ερασιτεχνικό και χόμπι αθλητισμό, ενώ τα «παντοτινά χημικά» συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται σε αμέτρητες άλλες εφαρμογές.

Το 2023, το «Forever Pollution Project» αποκάλυψε ότι περίπου 23.000 σημεία σε ολόκληρη την Ευρώπη είναι μολυσμένα με PFAS. Οι ουσίες αυτές έχουν επίσης ανιχνευθεί στα τρόφιμα, στο πόσιμο νερό σε όλη την Ευρώπη – αλλά και στον ανθρώπινο οργανισμό. Ενδεικτικά, το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό πρόγραμμα βιοπαρακολούθησης ανθρώπων, HBM4EU, διαπίστωσε ότι το 14% των εφήβων στην Ευρώπη διατρέχει κίνδυνο βλάβης της υγείας λόγω της παρουσίας PFAS στο σώμα τους.

Ένας χαμένος αγώνας για τους ανθρώπους και τον πλανήτη: αυξάνονται τα επιστημονικά στοιχεία που αποδεικνύουν τις επιπτώσεις αυτών των επιβλαβών χημικών ουσιών στην υγεία και το περιβάλλον.

Για παράδειγμα, ορισμένα PFAS, δισφαινόλες και άλλες ουσίες που έχει διαπιστωθεί ότι διαταράσσουν το ανθρώπινο ορμονικό σύστημα (γνωστές και ως ενδοκρινικοί διαταράκτες – EDCs) και οι οποίες απαντώνται συχνά σε προϊόντα καθημερινής χρήσης, έχουν συσχετιστεί με προβλήματα γονιμότητας, ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους όπως ο καρκίνος του μαστού και του προστάτη, διαταραχές στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, παχυσαρκία, διαβήτη και άλλες σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία.

Διάβασε περισσότερα για τις πιθανές επιπτώσεις επιβλαβών χημικών ουσιών, όπως οι ενδοκρινικοί διαταράκτες, στην υγεία εδώ. Έχουμε επίσης συγκεντρώσει σχετικό υλικό στο τέλος αυτής της σελίδας – απλώς κύλησε προς τα κάτω.

Η ισχύουσα νομοθεσία δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες και δεν προστατεύει επαρκώς τους Ευρωπαίους από τους κινδύνους των επιβλαβών χημικών ουσιών.

Ο βασικός νόμος χημικής ασφάλειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Κανονισμός REACH, θεσπίστηκε το 2006 με στόχο την καλύτερη προστασία των ανθρώπων, της άγριας ζωής και του περιβάλλοντος από επικίνδυνες χημικές ουσίες, ενισχύοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία προς ασφαλέστερες χημικές λύσεις.

Ο REACH αποτελεί το πιο προηγμένο πλαίσιο χημικής ασφάλειας παγκοσμίως – ωστόσο εξακολουθεί να παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα και δεν έχει εκπληρώσει πλήρως τον βασικό του στόχο, που είναι η προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Για παράδειγμα, για τις περισσότερες χημικές ουσίες εξακολουθούν να λείπουν επαρκή δεδομένα ώστε να αξιολογηθεί αν είναι επιβλαβείς ή όχι. Παράλληλα, πολλές ουσίες για τις οποίες γνωρίζουμε ότι είναι επικίνδυνες συνεχίζουν να επιτρέπονται, παρότι υπάρχουν ασφαλέστερες εναλλακτικές. Επιπλέον, οι αξιολογήσεις κινδύνου δεν λαμβάνουν υπόψη το γεγονός ότι εκτιθέμεθα ταυτόχρονα σε πολλαπλές χημικές ουσίες.

Χημικά κοκτέιλ – μια ακόμη διάσταση του προβλήματος

Από αντικολλητικά τηγάνια και στρώματα γιόγκα μέχρι κραγιόν: όλοι μας εκτιθέμεθα καθημερινά σε πολλές χημικές ουσίες από διαφορετικές πηγές. Ωστόσο, δεν ερχόμαστε σε επαφή με κάθε ουσία μεμονωμένα, αλλά με μίγματα χημικών ουσιών – τα λεγόμενα χημικά κοκτέιλ. Η έκθεση σε χημικά κοκτέιλ μπορεί να έχει επιβλαβείς επιπτώσεις, ακόμη και όταν κάθε μεμονωμένη ουσία βρίσκεται σε χαμηλή συγκέντρωση, κάτω από τα όρια που θεωρούνται «ασφαλής» στις αξιολογήσεις μεμονωμένων ουσιών. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως φαινόμενο κοκτέιλ ή συνδυαστικό φαινόμενο (mixture effect). Θέλεις να μάθεις περισσότερα για τα χημικά κοκτέιλ και τις επιπτώσεις τους; Έχουμε συγκεντρώσει σχετικό υλικό με περισσότερες πληροφορίες και επεξηγήσεις στο τέλος αυτής της σελίδας.

 

Ο REACH διαθέτει ειδικό μηχανισμό περιορισμών για την αντιμετώπιση επικίνδυνων χημικών ουσιών στα καταναλωτικά προϊόντα (τον λεγόμενο Generic Risk Management Approach – GRA). Ωστόσο, ο μηχανισμός αυτός είναι αργός, δεν παρέχει επαρκή προστασία και έχει εφαρμοστεί μόλις δύο φορές για καταναλωτικά προϊόντα μέσα σε σχεδόν 20 χρόνια. Απαιτείται βελτίωση, προκειμένου να διασφαλιστούν προϊόντα χωρίς τοξικές ουσίες και να αποφευχθεί η περιβαλλοντική ρύπανση και οι τοξικοί κύκλοι ανακύκλωσης.

Όλα τα παραπάνω καθιστούν σαφές ότι:

Ήρθε η ώρα να ανεβάσουμε επίπεδο: Ο REACH πρέπει να αναθεωρηθεί, ώστε να εξασφαλιστεί ουσιαστικό και υψηλό επίπεδο προστασίας για τους ανθρώπους και το περιβάλλον.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευτεί για τη μεταρρύθμιση του REACH και η σχετική διαδικασία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Η δημοσίευση της πρότασης αναθεώρησης έχει αναβληθεί επανειλημμένα, ωστόσο αναμένεται πλέον εντός του πρώτου εξαμήνου του τρέχοντος έτους.

Τι χρειάζεται για να φτάσουμε στον τερματισμό του REACH;

Η αναθεώρηση πρέπει να καταστήσει τον REACH:

• Απλούστερο, ώστε να παράγονται πιο εύκολα οι απαραίτητες πληροφορίες και όλες οι χημικές ουσίες με τις πιο επικίνδυνες ιδιότητες να είναι γνωστές στις αρχές και στη βιομηχανία, αποφεύγοντας δαπανηρούς καθαρισμούς ή την αναδιαμόρφωση προϊόντων σε μεταγενέστερο στάδιο.
  • Αυτό περιλαμβάνει και τη θέσπιση συντελεστή αξιολόγησης μειγμάτων (Mixture Assessment Factor – MAF), για την αντιμετώπιση των χημικών κοκτέιλ, αντί να υποχρεώνεται κάθε εταιρεία να διενεργεί πολύπλοκες και δαπανηρές επιμέρους αξιολογήσεις.
• Ταχύτερο, στον έλεγχο των πιο επικίνδυνων χημικών ουσιών, ενισχύοντας έτσι την αγορά ασφαλέστερων εναλλακτικών.
  • Αυτό περιλαμβάνει και την απλοποίηση των διαδικασιών διαχείρισης κινδύνου για τις πιο επικίνδυνες ουσίες σε προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, μέσω της βελτίωσης και επέκτασης της ταχείας διαδικασίας ελέγχου καρκινογόνων, μεταλλαξιογόνων και τοξικών για την αναπαραγωγή ουσιών (GRA).
• Πιο φιλόδοξο, στην εφαρμογή των κανόνων, στην πρόληψη μελλοντικών προβλημάτων και στην προστασία της εσωτερικής αγοράς, των ανθρώπων και της φύσης.
  Διάβασε περισσότερα στην ενημερωτική έκθεση «REACH revision 2025: simpler, faster, bolder».

 

Μάθε περισσότερα για τις επιβλαβείς χημικές ουσίες, τις επιπτώσεις τους στην υγεία και το περιβάλλον, και το πώς τις ρυθμίζει η ΕΕ: